Ministerstwo Skarbu Państwa Wytyczne w procesie likwidacji -

Nawigacja

Jesteś tutaj

Wytyczne w procesie likwidacji

Wytyczne dotyczące postępowania w procesie likwidacji spółek z większościowym udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstw państwowych

Niniejsze wytyczne opisują główne kwestie dotyczące likwidacji oraz zasady sprawowania nadzoru nad postępowaniem likwidacyjnym:

  • spółek z większościowym udziałem Skarbu Państwa,
  • przedsiębiorstw państwowych, dla których organem założycielskim jest Minister Skarbu Państwa,

będących w obszarze kompetencyjnym Departamentu Restrukturyzacji.

Wytyczne regulują zasady postępowania likwidacyjnego, w szczególności w zakresie: sprawozdawczości finansowej podmiotów, zbywania majątku, w tym nieruchomości, wynagradzania likwidatorów, sprawozdawczości organów, mienia polikwidacyjnego, dofinansowania kosztów likwidacji ze środków FSP.

Likwidatorzy zobowiązani są do stosowania się do przepisów statutu/umowy spółki oraz do uchwał Zgromadzenia Wspólników/Walnego Zgromadzenia (dalej ZW/WZ). Likwidatorzy powinni zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki (czynności likwidacyjne).

Likwidatorzy przedsiębiorstw państwowych powinni stosować niniejsze Wytyczne odpowiednio z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 25.09.1981r. o przedsiębiorstwach państwowych (dalej ustawa o pp) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30.11.1981r. w sprawie wykonania ustawy o przedsiębiorstwach państwowych (dalej rozporządzenie pp)

Harmonogram likwidacji

Terminarz prowadzenia likwidacji powinien zostać przyjęty po postawieniu podmiotu w stan likwidacji w terminie wskazanym w uchwale ZW/WZ. Wyznaczenie harmonogramu poszczególnych podstawowych zdarzeń gospodarczych podmiotu powinno być weryfikowane wraz z upływem czasu.

Elementy harmonogramu:

  • data otwarcia likwidacji,
  • sporządzenie bilansu otwarcia,
  • oczekiwany terminarz sprzedaży majątku ruchomego i nieruchomości podmiotu,
  • wskazanie przechowawcy dokumentów i ksiąg podmiotu,
  • sporządzenie bilansu zamknięcia,
  • podział majątku polikwidacyjnego,
  • wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS.

W uzasadnionych przypadkach istnieje możliwość zmiany terminów określonych w przyjętym uchwałą ZW/WZ harmonogramie likwidacji. Brak realizacji poszczególnych czynności likwidacyjnych z przyczyn leżących po stronie likwidowanego podmiotu będzie brany pod uwagę przy ocenie działalności organów.

Natomiast przy likwidacji przedsiębiorstwa państwowego zaleca się uzupełnienie planu finansowego sporządzonego zgodnie z § 49 rozporządzenie pp o terminy realizacji poszczególnych czynności.

Bilans otwarcia likwidacji

Przy sporządzaniu bilansu otwarcia likwidacji pierwszeństwo stosowania mają przepisy kodeksu spółek handlowych. Obowiązujące przepisy art. 281 § 3 ksh oraz 467 § 3 ksh jednoznacznie określają sposób wyceny aktywów Aktywa Ogół środków gospodarczych i składników majątkowych, którymi jednostka dysponuje w danym czasie, posiadających określoną wartość pieniężną. w bilansie likwidacji spółki według wartości zbywczej.

Bilans otwarcia likwidacji powinien zostać poddany badaniu przez biegłego rewidenta.

Bilans sporządzony zgodnie z powyższymi zasadami Likwidator jest zobowiązany przedstawić do zatwierdzenia ZW/WZ.

Natomiast ujęcie w bilansie otwarcia likwidacji spółki aktywów według wyceny dokonanej na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 29.09.1994r. o rachunkowości jest nieprawidłowe. Bilans taki nie powinien być przedkładany zgromadzeniu do zatwierdzenia. Zasady te mają zastosowanie przy sporządzaniu sprawozdań finansowych za poszczególne lata obrotowe trwania likwidacji.

Sprawozdawczość finansowa podmiotów w likwidacji

Spółki z udziałem Skarbu Państwa i przedsiębiorstwa państwowe, dla których organem założycielskim jest Minister Skarbu Państwa składają w Ministerstwie Skarbu Państwa:

  1. kwartalne informacje wraz ze sprawozdaniem finansowym F-01 za dany kwartał oraz sprawozdanie likwidatora z przebiegu procesu likwidacji,
  2. roczne dokumenty sprawozdawcze:
  • roczne sprawozdanie finansowe, w tym: elementy wymagane przepisami ustawy o rachunkowości dla podmiotów nie kontynuujących działalności, tj. wprowadzenie, bilans, rachunek zysków i strat oraz dodatkowe informacje i objaśnienia,
  • sprawozdanie likwidatora z działalności spółki w danym roku obrotowym,
  • sprawozdanie rady nadzorczej/pełnomocnika wspólnika z oceny sprawozdania finansowego.

Przyjmuje się zasadę o nie rozliczaniu w trakcie likwidacji rocznego wyniku finansowego netto.

Oczekuje się, że:

  • sprawozdanie finansowe za okres poprzedzający postawienie podmiotu w stan likwidacji oraz końcowe sprawozdanie likwidacyjne, zostaną poddane badaniu przez biegłego rewidenta niezależnie od przesłanek wynikających z ustawy o rachunkowości,
  • w umowie z biegłym rewidentem zostanie przewidziana konieczność jego udziału w inwentaryzacji majątku likwidowanego podmiotu.

Zbywanie majątku

Zbywanie majątku spółki odbywa się na zasadach określonych w umowach/statutach spółek dotyczących aktywów trwałych. Zbycie poszczególnych składników majątkowych spółki należy do podstawowych zadań likwidatorów.

Generalną zasadą obowiązującą spółki powstałe w wyniku komercjalizacji, w których ponad połowa ogólnej liczby akcji należy do Skarbu Państwa, jest obowiązek sprzedaży składników aktywów trwałych, w rozumieniu przepisów o rachunkowości, których wartość przekracza równowartość w złotych 5.000 euro, w drodze przetargu zgodnie z art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 30.08.1996r. o komercjalizacji i prywatyzacji (dalej ustawa o kip). Ustawa ta nie wyłącza przy tym spółek w likwidacji, co oznacza, że spółki z większościowym udziałem Skarbu Państwa zobowiązane są sprzedawać składniki aktywów trwałych w drodze przetargu przez cały okres funkcjonowania w obrocie, tj. od chwili powstania, aż do momentu wykreślenia ich z rejestru przedsiębiorców. Sposób i tryb organizowania przetargu reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 13.02.2007r. w sprawie określenia sposobu i trybu organizowania przetargu na sprzedaż składników aktywów trwałych przez spółkę powstałą w wyniku komercjalizacji (dalej: rozporządzenie).

Sytuacje, w których spółka może sprzedać składniki aktywów trwałych bez przeprowadzenia przetargu wyliczono enumeratywnie w § 27 rozporządzenia. Przypadki odstąpienia od przeprowadzania przetargu stanowią jedynie opcję, z której spółka w pewnych ściśle określonych warunkach może, ale nie musi skorzystać sprzedając składniki aktywów trwałych. Z treści § 27 pkt 2 rozporządzenia wynika, że możliwe jest odstąpienie od trybu przetargowego o ile sprzedaż następuje w postępowaniu likwidacyjnym, na zasadach określonych uchwałą ZW/WZ i z zachowaniem odrębnych przepisów. Odstąpienie od trybu przetargowego powoduje odstąpienie od zasad obniżania ceny ustalonych dla sprzedaży w trybie przetargowym w oparciu o przepisy art. 19 ustawy o kip. W takim przypadku Uchwała ZW/WZ dotycząca sprzedaży aktywa Aktywa Ogół środków gospodarczych i składników majątkowych, którymi jednostka dysponuje w danym czasie, posiadających określoną wartość pieniężną. trwałego powinna określać zasady sprzedaży bezprzetargowej oraz cenę minimalną. W przypadku nieruchomości zastosowanie mają przepisy art. 282 § 1 oraz art. 468 § 1 ksh.

Proponuje się następujący mechanizm sprzedaży majątku spółki w odniesieniu do aktywów trwałych, na których zbycie wymagana jest zgoda ZW/WZ:

  1. Sprzedaż w trybie przetargu, zgodnie z art. 19 ustawy o kip:
  • sprzedaż zgodnie z art. 19 ustawy o kip w oparciu o sporządzoną wycenę aktywa, po cenie wywoławczej nie niższej niż wynikająca z dokonanej wyceny,
  • próba sprzedaży nieruchomości po cenie obniżonej zgodnie z regułami obniżania ceny wynikającymi z art. 19 ust. 2 i 3 ustawy o kip.
  1. Sprzedaż na podstawie § 27 rozporządzenia w oparciu o następujące zasady (z uwzględnieniem przepisów kpc o egzekucji komorniczej art. 867 – ruchomości, 965, 983, 984, 985, 10131-6 – nieruchomości):
  • Sprzedaż nieruchomości

Po podjęciu próby sprzedaży nieruchomości za cenę z operatu, za zgodą ZW/WZ możliwe jest obniżenie ceny do dwóch trzecich jej wartości. Przy braku realizacji sprzedaży na tych warunkach należy dokonać aktualizacji oszacowania wartości nieruchomości (sporządzenie nowego operatu szacunkowego z uwzględnieniem niepowodzeń w sprzedaży i warunków wymuszonej sprzedaży) i kontynuować mechanizm ustalania ceny, aż do skutecznej sprzedaży.

Zbycie mieszkań zakładowych przez likwidatora wymaga spełnienia warunków wskazanych w ustawie z dnia 15.12.2000r. o zasadach zbywania mieszkań będących własnością przedsiębiorstw państwowych, niektórych spółek handlowych z udziałem Skarbu Państwa, państwowych osób prawnych oraz niektórych mieszkań będących własnością Skarbu Państwa. Fakt postawienia podmiotu zbywającego w stan likwidacji pozostaje bez znaczenia w tym aspekcie.

Zbycie nieruchomości spółki z wolnej ręki bez zgody wyrażonej odrębną uchwałą ZW/WZ albo zbycie za cenę niższą niż minimum ustalone w takiej uchwale, prowadzi do nieważności czynności prawnej (art. 17 § 1 ksh).

  • Sprzedaż pozostałego majątku

Po podjęciu próby sprzedaży majątku za cenę z wyceny, za zgodą ZW/WZ możliwe jest obniżenie ceny do trzech czwartych jego wartości. W przypadku niepowodzenia sprzedaży możliwe jest kolejne obniżenie ceny do połowy jego wartości. Przy braku realizacji sprzedaży na tych warunkach należy dokonać aktualizacji oszacowania wartości ruchomości (sporządzenie nowej wyceny z uwzględnieniem niepowodzeń w sprzedaży i warunków wymuszonej sprzedaży) i kontynuowanie mechanizmu ustalania ceny, aż do skutecznej sprzedaży.

Warunki sprzedaży mogą zostać określone bardziej szczegółowo w zależności od atrakcyjności i cech danego aktywa trwałego.

Powyższe zasady zbywania majątku stosuje się w trakcie likwidacji spółek powstałych w innym trybie niż komercjalizacja oraz zaleca się ich stosowanie przy prowadzeniu likwidacji przedsiębiorstw państwowych.

Wskazanie przechowawcy dokumentów i ksiąg podmiotu

Harmonogram likwidacji podmiotu powinien uwzględniać zadanie związane z przygotowaniem dokumentów do archiwizacji. Działania w zakresie archiwizacji powinny być podejmowane sukcesywnie, równolegle z innymi prowadzonymi czynnościami likwidacyjnymi w celu zapewnienia najbardziej optymalnego terminu zakończenia likwidacji. W spółce powinny być zabezpieczone środki finansowe na pokrycie kosztów przygotowania i przechowywania dokumentów. Uchwałą ZW/WZ wskazuje się przechowawcę dokumentów i ksiąg spółki.

Sprawozdanie likwidacyjne

Sprawozdanie likwidacyjne powinno zostać poddane badaniu przez biegłego rewidenta.

Sprawozdanie to sporządzane jest na dzień poprzedzający podział majątku pomiędzy wspólników zgodnie z § 288 ksh/§ 476 ksh. ZW/WZ podejmuje uchwałę w sprawie zatwierdzenia tego sprawozdania i podziału pomiędzy wspólników/akcjonariuszy środków (majątku) pozostałego po zakończeniu likwidacji. W uchwale tej powinien zostać sprecyzowany sposób ostatecznego rozliczenia środków pobranych przez likwidatora w formie zaliczki na pokrycie kosztów faktycznego wykreślenia spółki z KRS.

Po zakończeniu likwidacji przedsiębiorstwa państwowego, organ założycielski wydaje decyzję o zatwierdzeniu sprawozdania finansowego kończącego likwidację i o uznaniu przedsiębiorstwa za zlikwidowane.

Podział majątku po likwidacji – mienie polikwidacyjne

Zgodnie z art. 286. § 1 ksh – Podział między wspólników majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli nie może nastąpić przed upływem sześciu miesięcy od daty ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli.

Zgodnie z art.474. § 1 ksh – Podział między akcjonariuszy majątku pozostałego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli nie może nastąpić przed upływem roku od dnia ostatniego ogłoszenia o otwarciu likwidacji i wezwaniu wierzycieli.

Art. 286/474 ksh mówią o podziale majątku polikwidacyjnego bez precyzowania tej kwestii. Zasadą jest wypłata pieniężna stosownego udziału w nadwyżce majątkowej, skoro zadaniem likwidatorów poprzedzających podział nadwyżki jest spieniężenie majątku spółki. Nie można jednak wykluczyć świadczeń w naturze za porozumieniem stron, a w szczególności spełnienia innego świadczenia w miejsce zobowiązania (art. 453 kc).

Powyższe regulacje mają na celu przede wszystkim zabezpieczać interesy wierzycieli. Uprawnienia wspólników/akcjonariuszy dotyczące udziału w majątku likwidowanej spółki ulegają „zawieszeniu” do dnia, w którym będzie dopuszczalne przeprowadzenie podziału majątku spółki między wspólników/akcjonariuszy, jeśli po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli spółki pozostaną środki majątkowe na realizację praw majątkowych wspólników. Podział zysku w tym prawo do dywidendy należy podporządkować tej zasadzie.

Podział majątku dokonuje się w następujący sposób:

  • Kwota pieniężna na rachunku bankowym – przelewana jest na rachunek bankowy wspólnika/wspólników proporcjonalnie do udziału w kapitale zakładowym (dotyczy akcjonariuszy odpowiednio).
  • Rzeczy in natura – w celu zminimalizowania kosztów postępowania likwidacyjnego po zaspokojeniu wierzycieli podejmowana jest decyzja o zakończeniu likwidacji, a pozostały trudny do zbycia majątek trwały, podlega podziałowi między właścicieli. Majątek trwały przypadający w wyniku podziału Skarbowi Państwa zostaje przekazany do gospodarowania wojewodzie właściwemu ze względu na miejsce znajdowania się tego majątku (art. 7b ust. 1 lit a ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa). Wyjątek stanowi mienie w postaci akcji bądź udziałów, które podlega przekazaniu Ministrowi Skarbu Państwa.
  • Przekazanie mienia polikwidacyjnego do wojewody powinno nastąpić na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego (ewentualnie za pokwitowaniem), co do zasady w terminie określonym w art. 288 ksh w związku z 286 ksh /art. 476 ksh w związku z art. 472 ksh, tj niezwłocznie po zatwierdzeniu sprawozdania likwidacyjnego. Kopię protokołu zdawczo-odbiorczego należy niezwłocznie przekazać do Ministerstwa Skarbu Państwa.
  • Zasada opisana powyżej dotyczy również mienia pozostałego po likwidacji przedsiębiorstwa państwowego.

Wykreślenie podmiotu z rejestru przedsiębiorców KRS

Po zatwierdzeniu przez ZW/WZ sprawozdania likwidacyjnego i po ewentualnym dokonaniu podziału majątku, likwidator składa wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców KRS, Po wykreśleniu spółki z KRS Krajowy Rejestr Sądowy (KRS) Rejestr (baza danych), w którym zamieszczane są najważniejsze informacje o uczestnikach obrotu gospodarczego, w tym m.in. o przedsiębiorcach, stowarzyszeniach, fundacjach i innych organizacjach. likwidator powinien powiadomić właściwy urząd skarbowy, oddział ZUS oraz MSP przedkładając kopię postanowienia sądu w tej sprawie.

Dofinansowanie likwidacji ze środków Funduszu SP

Zgodnie z art. 56 ust. 1 pkt 3 ustawy o kip środki Funduszu Skarbu Państwa mogą być przeznaczone na uzupełnienie środków brakujących na pokrycie kosztów procesów likwidacyjnych przedsiębiorstw państwowych i spółek z udziałem SP. Z brzmienia przepisu wynika, iż finansowane mogą być koszty procesu likwidacji, w sytuacji gdy podmiot w likwidacji nie posiada wystarczających środków na ich pokrycie. Ze środków uzyskanych z dofinansowania z FSP nie mogą być zaspokajane zobowiązania likwidowanego podmiotu.

Wzór wniosku w sprawie uzupełnienia brakujących środków na pokrycie kosztów procesu likwidacyjnego przedsiębiorstwa państwowego/spółki z udziałem Skarbu Państwa został określony w rozporządzeniu Ministra Skarbu Państwa z dnia 25 lipca 2012 r w sprawie szczegółowego sposobu prowadzenia gospodarki finansowej Funduszu Skarbu Państwa.

Szczegółowe zasady dotyczące wydatkowania i rozliczania środków Funduszu Skarbu Państwa przekazanych na uzupełnienie środków brakujących na pokrycie kosztów procesu likwidacyjnego przedsiębiorstwa państwowego lub spółki z udziałem Skarbu Państwa zostały dołączone do niniejszych Wytycznych (Załącznik nr 1).

Relacje między organami

W spółce w likwidacji nie funkcjonuje zarząd, a w jego miejsce wchodzą likwidatorzy. Nadal natomiast działają organy nadzoru i kontroli, tj. rada nadzorcza/pełnomocnik wspólnika, których kompetencje wynikają z zapisów umów/statutów spółek oraz przepisów ksh.

W spółce akcyjnej w stosunku wewnętrznym likwidatorzy są zobowiązani stosować się do uchwał walnego zgromadzenia. Zasady tej nie stosuje się do likwidatorów ustanowionych przez sąd.

W spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w stosunku wewnętrznym likwidatorzy są obowiązani stosować się do uchwał wspólników. Likwidatorzy, ustanowieni przez sąd, są obowiązani stosować się do jednomyślnych uchwał, powziętych przez wspólników oraz przez osoby, które spowodowały ich ustanowienie zgodnie z art. 276 § 4 ksh.

Przepisy prawa oraz statut/umowa spółki wyznaczają progi kompetencyjne dla podejmowania decyzji dotyczących majątku spółki oraz sposobu powoływania organów spółki i likwidatora.

W przedsiębiorstwie państwowym relacja między likwidatorem a organem założycielskim jest określona w ustawie o pp.

Zasady wynagradzania likwidatorów

Zgodnie z art. 8 ustawy z dnia 3.03.2000r. o wynagradzaniu osób kierujących niektórymi podmiotami prawnymi likwidatorowi podmiotów określonych w art. 1 pkt 1), 4), 5) ustawy może być przyznane wynagrodzenie miesięczne w wysokości nie wyższej niż 4-krotność kwoty bazowej, tj. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku w czwartym kwartale roku poprzedniego, ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Z uwagi na indywidualny charakter każdego postępowania likwidacyjnego, duże zróżnicowanie sytuacji formalno-prawnej oraz majątkowej likwidowanych podmiotów, przedkładane Ministrowi Skarbu Państwa propozycje przez rady nadzorcze/pełnomocników wspólników wynagrodzeń likwidatorów powinny być każdorazowo poprzedzone szczegółową analizą przede wszystkim w zakresie:

  • stanu prawnego likwidowanego podmiotu. w tym postępowań sądowych, administracyjnych i egzekucyjnych oraz konieczności uregulowania stanów prawnych nieruchomości,
  • wartości i struktury majątku podmiotu,
  • rozmiaru i specyfiki działalności oraz wielkości zatrudnienia,
  • sytuacji finansowej podmiotu,
  • zakresu zadań przewidzianych do realizacji przez likwidatora oraz zakładanego czasu trwania postępowania.

Ustalenie wysokości wynagrodzenia likwidatora powinno nastąpić po dokonaniu oceny sytuacji likwidowanego podmiotu oraz przeprowadzeniu analizy opracowanego przez likwidatora harmonogramu likwidacji, z którego będzie wynikał zakładany okres prowadzenia postępowania i wymagane działania.

Docelowe wynagrodzenie miesięczne może zostać ustalone na cały okres likwidacji (zgodnie z założonym harmonogramem), na kolejne okresy np. półroczne, po których następowałaby ocena pracy likwidatora lub degresywnie, biorąc pod uwagę zmniejszające się w czasie zaangażowanie likwidatora w poprawnie prowadzonym procesie likwidacji.

Zakładając motywacyjny charakter wynagrodzenia, wskazanym jest by terminowość i skuteczność podejmowanych czynności likwidacyjnych była brana pod uwagę przy ustalaniu wysokości wynagrodzenia likwidatora. W związku z tym, możliwa jest w każdym przypadku zmiana wysokości ustalonego wynagrodzenia w trakcie postępowania.

Wynagrodzenie likwidatorów ustala odpowiednio:

  • w jednoosobowej spółce SP – Minister Skarbu Państwa oświadczeniem,
  • w spółkach z większościowym udziałem SP – ZW/WZ,
  • w przedsiębiorstwie państwowym – organ założycielski,

Najwłaściwszą formą zatrudnienia likwidatora do przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego jest umowa o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu. W indywidualnych przypadkach, każdorazowo po analizie, dopuszczalne jest zawieranie umów o pracę na czas określony, nie dłużej niż do planowanego zakończenia likwidacji określonego w harmonogramie likwidacji. Takimi uzasadnionymi przypadkami, w których powinno się rozważać zawarcie z likwidatorem umowy o pracę są przypadki, w których funkcja ta jest powierzana osobie pełniącej do dnia otwarcia likwidacji funkcje członka zarządu/dyrektora likwidowanego podmiotu.

Zaleca się do stosowania załączony projekt umowy zlecenia (Załącznik nr 2) lub wytyczne do umowy o pracę (Załącznik nr 3).
 

Medatdane

Opublikowane przez: Agnieszka Steindl
Autor: Departament Restrukturyzacji i Pomocy Publicznej
Ostatnia zmiana: 11.12.2012 , 07.07.2015 Justyna Kania
do góry